ATASÖZLERİ SÖZLÜĞÜ
Aradığınız atasözünün ilk harfini seçerek kayıtlı açıklamalara ulaşabilirsiniz.
Atasözünün anlamını görmek için üzerine tıklayınız
"Acındırırsan arsız, acıktırırsan hırsız olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir kimsenin acınmasına yol açar, başkalarını ona merhamete getirirseniz, o kimse yerli yersiz yardım dilemeye başlar ve gittikçe arsızlaşır; bunun yanında kimilerinin hakkını kısar, emeklerinin karşılığını vermez ve onları aç-yoksul bırakırsanız, onlar da hırsızlık yapmaya başlarlar.
"Adam eşeğinden, kadın döşeğinden belli olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağaca dayanma çürür,insana dayanma ölür." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanlar hayatları boyunca birbirlerine destek verirler, yardımcı olurlar. Ne ki her destek ve yardım sürekli olmaz. O hâlde insan, yapacağı işlerde başkalarının yardımına ve desteğine değil, öncelikle kendi gücüne, bilgi ve becerisine dayanmalı ve güvenmelidir.
"Ağaç ne kadar meyve verirse ,dalı o kadar yere eğilir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağaç ne kadar yüksek olsa da yaprakları yere düşer." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağaç yaş iken eğilir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çocuklar mutlaka küçük yaşta eğitilmelidirler. Bu yaşlarda işlenmeye, her türlü bilgiyle donatılmaya elverişlidirler. Zaman geçip de büyüdükçe eğitilmeleri zorlaşır. Yaşlı insan kolay kolay eğitilmez. Onlar tıpkı kuru bir ağaç gibidirler. Eğilmezler, buna zorlanırlarsa kırılırlar. Bu sebeple onlara yeni bir davranış kazandırmak imkânsız gibidir.
"Ağır kazan geç kaynar." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Herkesin anlayış yeteneği bir değildir, öğrenme kabiliyetleri de farklıdır. Kimi kalın kafalı kimseler bir meseleyi oldukça geç ve zor kavrarlar. 2. Bazı beceriksiz, tembel kişiler işlerini geç yaparlar ve zamanında yetiştiremezler. 3. Ağırbaşlı, olgun kimseler bir olay karşısında hemen öfkelenip telâşlanmazlar.
"Ağır taş batman döver (yerinden oynamaz)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Tutarlı, ölçülü, ağırbaşlı, temkinli kimselerin toplumda etkin bir yerleri, ayrıcalıklı bir kişilikleri vardır. Bu ayrıcalıkları sebebiyle onlara kolay kolay kimse ilişmeye cesaret edemez, onları hırpalamaya öyle herkesin gücü yetmez, dolayısıyla ister istemez saygı görür ve yerlerini korurlar.
"Ağız yer, yüz utanır." atasözünün anlamı, açıklaması :
İkram kabul eden, armağan alan kişi, bunları kendisine sunan kimsenin istediğini yerine getirme zorunluluğunu duyar; bir borçluluk duygusuyla bu isteği reddetmeye utanır, istemese de işi yapar.
"Ağlamayan çocuğa meme vermezler." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hakkımızın yendiği yerde susup sonuca katlanmak doğru değildir. Susar, sesimizi çıkarmaz, hakkımızı aramazsak kimse bize yardım elini uzatmaz; hakkımızı vermez. Onun için hakkımızı arama yoluna gitmeli ve bu yolda sesimizi duyurmalıyız.
"Ak akçe kara gün içindir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Emek vererek, alın teri dökerek kazandığımız para, sıkıntılı anlarımız ve zor günlerimiz içindir; bizi darlıktan bu para çekip kurtarır, rahata erdirir. Dara düşülen günlerimizde bu parayı harcamaktan da geri durmamalı, çekinmemeliyiz.
"Ak koyunun kara kuzusu da olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. İyi ana-babadan kimi zaman kötü huylu çocuklar da olabilir. 2. Çok iyi sandığımız bir işin, girişimin veya tavrın kötü yanları da bulunabilir. 3. Arkadaş, dost ve yakınlarımızın kimi kusurlu yanları da bulunabilir.
"Al yakışırken, el bakışırken." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Acı patlıcanı kırağı çalmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-Hayatta birçok problemlerle karşılaşıp bunlardan başarı ile çıkmış olanlar, bundan sonra karşılaşacakları zorlukları da atlatıp başarı ile çıkarlar. 2-Kötü durumda olan bir kimseyi, ortaya çıkacak yeni kötü durumlar etkilemez; pek çok zorluğa katlanabilir; çünkü o, böylesi kötü durumlara alışmıştır. Ayrıca, işe yaramayacak hâle gelmiş kimseler de, tutar bir yanları olmadığı için felâketlerden çekinmezler.
"Aç tavuk (düşünde) kendini buğday (arpa, darı) ambarında sanır (görür)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yoksulluk çeken, varlık yüzü görmeyen kişi sürekli ihtiyaç duyduğu şeylerin hasretini çeker; kendisini onları elde etme hayaline kaptırır, olmayacak düşler kurar.
"Açın karnı doyar gözü doymaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Bir şeyin uzun süren yokluğu açlık ve doyumsuzluk duygusuna iter insanı; bu insan hiç doymamış, aç kalacakmış gibi davranır; gözü nesnelerde kalır, o nesneleri kaybedecek sanısına kapılır. 2. İhtiraslı kişi elindekiyle yetinmez, daha fazlasını ister.
"Ağaca balta vurmuşlar "sapı bedenimde"demiş." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağaç ne kadar uzarsa uzasın göğe değmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akar su çukurunu kendi kazar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Azimli olan, bir şey yapma isteği ve gücünü taşıyan, gayretli ve atak kimseler zorluklara boyun eğmezler; amaçlarını gerçekleştirmek için imkân ararlar, yollarını ne yapıp edip bulurlar.
"Akıl akıldan üstündür." atasözünün anlamı, açıklaması :
Her insan aynı anlayış, bilgi ve düşünme gücüne sahip değildir. Bizim akletmediğimizi, bir başkası akledebilir. Biri bizden daha iyi düşünüp karanlık bir noktada bize ışık tutabilir. Bu bakımdan önemli işlerimizde güvenli, geniş düşünce sahibi kimselere danışmaktan, onların bilgi ve tecrübesine başvurmaktan kaçınmamalıyız.
"Akıl yaşta değil baştadır." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanın yaşlanması, aklının artması anlamına gelmez. İnsan büyüyebilir fakat aklı (kıt) kalabilir. Biliriz ki, pek çok genç yaşça büyük olanlardan daha akıllıdırlar. İnsanlar yaşlandıkça tecrübe sahibi olabilirler ama tecrübe akıllı olanların işine yarar, akılsızların değil.
"Akılsız başın zahmetini (cezasını) ayaklar çeker." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. İyi düşünüp taşınmadan, eni konu hesaplamadan verdiğimiz kararlar, yaptığımız girişimler bizi kötü sonuçlarla karşı karşıya bırakır, çıkmaza sokup oraya buraya koşturur, yorgun düşürür. Hemen her şeyi yeni baştan yapmak durumuyla yüz yüze getirir. 2. İşin başında olanların akletmeden verdikleri yanlış karar ve ortaya koydukları tutumların doğurduğu kötü sonuçların sıkıntılarını, zahmetini buyruk altında çalışanlar çeker.
"Alışmış kudurmuştan beterdir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir şeye alışkanlık tutkuyu, tutku da tutsaklığı peşinden sürükler. Bir şeye alışkın olan, bir anlamda onun tutsağı olmuştur. Artık onu yöneten alışkanlıklarıdır, kolay kolay bu alışkanlıklardan vazgeçmez. Alışkın olduğu şeyden kopmamak için her yola başvurur, delice davranışlar gösterir.
"Alma mazlumun ahını çıkar aheste aheste." atasözünün anlamı, açıklaması :
Zalim olma, kötülük yapıp da can yakma. Yoksa mazlumların bedduasını alır, yaptığın kötülüklerin cezasını feci şekilde çekersin.
"Altın yere düşmeyle değer kaybetmez.(pul olmaz)" atasözünün anlamı, açıklaması :
Yetenekli, dürüst ve değerli bir kişi bulunduğu yüksek yeri (makam-mevki) yitirip önemsiz bir yerde bulunmak zorunda kalsa bile değerinden bir şey kaybetmez.
"Altının kıymetini sarraf bilir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Anlayana Sivri sinek saz anlamayana davul zurna az." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi meseleleri üstü kapalı, bazı ipuçları vererek şöyle bir anlatmak zorunluluğu hasıl olur. Anlayışlı kimseler bu tür konuşmadan ne denmek istendiğini kolayca anlarlar. Ama kavrayışı kıt kimseler ne kadar açık anlatılırsa anlatılsın, ne kadar tekrar edilirse edilsin ne denmek istendiğini bir türlü anlayamazlar.
"Arayan belasını da devasını da bulur." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arkadaşlık pazara kadar değil mezara kadardır." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arslan yatağından (yattığı yerden) bellidir (belli olur)." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanların kişilikleri ile sürekli bulundukları yerler arasında bir özdeşlik kurmak mümkündür. Bir kimsenin kişiliği çalıştığı iş yerinin niteliğinden; yatıp kalktığı evin temizliğinden, düzeninden anlaşılır.
"At binenin (iş bilenin), kılıç kuşananın." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Kim ki bir işi beceriyor, bir şeyi kullanıyor, bir şeyden gerektiği gibi faydalanıyor, o şeye sahip olmalıdır; en uygunu, yakışanı da budur. 2. Kim ki başkasının yararlanmadığı, yararlanmasını bilmediği bir şeyi elinde tutuyor ve ondan yararlanıyorsa, o şey, mal sahibinden çok onun sayılır.
"At karnından yiğit burnundan bellidir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ata et, ite ot verilmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ateş düştüğü yeri yakar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir felâket ya da üzücü olay gerçek anlamda ona uğrayana, yalnızca ilgili kimselere acı verir; onların yüreklerini yakar. Başkalarının, uzak kimselerin duydukları acı, gösterdikleri üzüntü ise yüzeyseldir; kalıcı değil, gelip geçicidir.
"Ateş olmayan yerden duman çıkmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir olay ya da durumun varlığı, gerçekten ortada olup olmadığı, belirtisinin görülmesiyle anlaşılacak bir şeydir. Eğer meydanda bir belirti varsa, olay veya durum da var demektir.
"Atı alan Üsküdar'ı geçer." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Az veren candan çok veren maldan verir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Varolalı beri insan, insanın yardımına ihtiyaç duymuştur. Bu bakımdan ihtiyaç sahibine yardımda bulunmak bir insanlık görevi hâline gelmiştir. Kimi yoksul kimseler birilerine yardım ya da armağan olarak bir şey verirlerse (küçük de olsa) bu onlar için bir fedakârlıktır. Çünkü verdikleri şeyden kendilerinde de yok denecek kadar az bulunmaktadır. Dolayısıyla yardımları ya da armağanları yürekten, içten ve candandır. Bunun yanında zengin olanın yapacağı yardım, fakirin yaptığı yardımdan daha fazla olabilir. Ancak bu onun için fedakârlık sayılmaz. Çünkü ihtiyacından fazla olan malından vermiştir. Dolayısıyla verdiği malın yoksulluğunu çekmiyordur o.
"Azman olma, uzman ol." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aca dokuz yorgan örtmüşler,yine uyuyamamış." atasözünün anlamı, açıklaması :
Aç olan kimse, ne türlü rahatlık sağlanırsa sağlansın, dinlendirilemez; uyuyamaz.
"Acemi katır kapı önünde yük indirir." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-Elinden yeterince iş gelmeyen kimseler, kendilerine verilen görevi istenildiği biçimde yapamazlar veya yarım bırakıp kaçarlar. 2-Bir işin yabancısı olan, bir işe alışmamış, beceriksiz ya da anlayışsız kişi, kendisinden beklenen işi eksik yapar ve istenildiği gibi yerine getiremez; daha başlangıç anında veya en önemli yerinde işi bırakıverir.
"Acıkan doymam (sanır), susayan kanmam sanır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Uzun süre bir şeyin yokluğunu çekip ona ihtiyaç duyan kimse, o şeyden ne kadar çok elde ederse etsin tatmin olmaz; kendisine yetmeyeceği duygusu içinde bulunur.
"Aç ayı oynamaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kendisinden iş beklenilen kimseden emeğinin karşılığı esirgenmemelidir; insan ya da hayvan olsun, çalışan mutlaka doyurulmalıdır.
"Acı acıyı bastırır,su sancıyı." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir güçlüğü yenmek için başka bir güç yola başvurmak gerekir.
"Adamak kolay,ödemek güçtür." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir işi yerine getireceğim demek, davranışıyla ya da tutumuyla o işi yapacağım duygusu uyandırmak, umut vermek kolaydır. Ne var ki yerine getirmek ve yapmak güçtür. Çünkü bu, bir çabaya, bir maddeye ya da bir paraya dayanır; bunlar da zor sarf edilir şeylerdir.
"Ağlarsa anam ağlar, gerisi yalan ağlar." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Açın imanı olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-İnsanın ruhundan önce bedeninin tok olması gerekir. Karnı aç olan insan herhangi bir iş yapamaz dolayısıyla canlılığın kuralı olan beslenme öncelikli ihtiyaçtır. 2- Herhangi bir ihtiyacı olan bazı kişiler bu ihtiyaçlarını karşılamak için kuralları hiçe sayabilirler.
"Abdal düğünden, çocuk oyundan usanmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-Bir kimse sevdiği işi döne döne ve uzun süre yapmaktan bıkmaz. 2-Kimi insanlar yaptıkları işten zevk duyarlar ve onu bırakmak istemezler; bu işi sürekli olarak, tekrar tekrar yapmaktan da hiç bıkkınlık duymazlar.
"Abdalın arkadaşlığı yol görününcüye kadardır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çıkarı dolayısıyla size yakınlık gösteren kişi, işini yürütecek başka yollar bulunca sizinle ilgisini keser.
"Aç kurt insana saldırır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Beslenmek yaşamanın temel kuralıdır.Tüm canlılar hayatlarını devam ettirmek için besin ihtiyaçlarını karşılamaya çalışırlar, zorda kalan her canlı kendisinden beklenmedik davranışlar ortaya koyabilir.
"Acele giden ecele gider." atasözünün anlamı, açıklaması :
Genel işlerde ve özellikle trafikte aceleci olmak isyenmeyen sonuçların oluşmasına neden olabilir.
"Ağaçlı köyü su basmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağaçtan maşa, aptaldan (çingenden) paşa olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yeteneksiz, beceriksiz kimseler, büyük işerin üstesinden gelemezler. İnsanlar, yeteneklerini aşan işleri yapmaları için zorlanmamalıdır.
"Ağlayanın malı, gülene hayır etmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağustosta gölge kovan, zemheride karnın ovar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Vakit ve fırsat varken (yazın) çalışmayan, tembel tembel oturan, keyfini düşünen kimse, fırsat kaçtıktan sonra, çalışmanın zor olduğu günlerde (kışın) geçim sıkıntısı çeker; perişan olur, aç kalıp yoksul düşer.
"Adı çıkmış doksana, hiç inmez seksene." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağır otur, batman götür." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ahmak misafir, ev sahibini ağırlar." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akan su yosun (pislik) tutmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bilinen bir şey ki, devamlı akan su kendini ve yatağını temiz tutar; hareketsiz ve birikinti hâlinde olan su da aksine mikrop ve pisliği bünyesinde taşır. Denebilir ki hareketlilik, canlılık ve çalışkanlık insanı canlı ve üretken yapar; iyimser kılar, kötülükten uzak tutar, düşkünlüğünü önler; böylece de o insan hem kendine, hem de başkalarına yararlı olur.
"Akılı olmayana neylesin sakal, kayışı tarladan götürür çakal." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akşamın hayırından sabahın şeri iyidir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Elden geldiğince işler akşam ya da gece yapılmamalıdır. Sabah görülmesi daha uygundur. Çünkü gece iş yapmak tehlikelidir. İnsanların en yoğun, yorgun ve dalgın oldukları zaman bu zamandır. Çalışanların hata yapmaları, işi eksik görmeleri, verimsiz olmaları gündüze oranla daha fazla olur. Ayrıca gündüz elde edilebilen imkânlar gece elde edilemez. Bu bakımdan sabahleyin yapılacak iş kusurlu da olsa, akşam yapılacak işten daha iyidir.
"Alma el kızının ahını, gökten indirir şahini." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Altın anahtar, her kapıyı açar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Para güçlü bir araçtır. Paranın halledemeyeceği, ortadan kaldıramayacağı engel ya da mesele yok gibidir. Çünkü insanlar çıkarlarına, nefislerine düşkündürler. Bu düşkünlük onları zayıf bırakır. Para da bu zayıf insanları kolayca elde eder. Dolayısıyla karşılığını para ile ödediğinizde, insanlar pek çok engeli önünüzden kaldırır; istediğiniz şeyi kolayca elde edersiniz.
"Altın eşik, (gümüş)ağaç eşiğe muhtaçtır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Ne varlığa, ne makama güvenmemeli; hiç kimseye yukarıdan bakılmamalıdır. Gün gelir insan elindeki varlığı yitirip yoksullaşabilir, bir zamanlar kendisinden daha yoksul olan bir kişiye muhtaç olabilir. Mevkisini de kaybedebilir ve kendisinden daha önce altta olan insanların emrinde çalışmaya mecbur kalabilir.
"Aşk olmayınca meşk olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aşağı tükürsen sakal, yukarı tükürsen bıyık." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aş kaşık ile, iş keşik ile." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Azıksız yola çıkanın, iki gözü el torbasında olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Azıcık aşım, kaygısız (ağrısız) başım." atasözünün anlamı, açıklaması :
Aralıksız çalışarak, çeşitli sıkıntılara katlanarak, amansız zorluklara göğüs gererek zenginlere özgü bir hayat yaşamaktansa, didişmelerden ve çekişmelerden uzak, gösterişsiz ve sakin bir hayat sürmek daha yeğdir.
"Azı bilmeyen çogu hiç bilmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Azan mevlasınıda bulur, belasınıda." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Az menfaat çok zarara mal olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ayağını yorganına göre uzat." atasözünün anlamı, açıklaması :
Dengeli yaşamak isteyen insan mutlaka gelirini, giderine göre ayarlamalıdır. Harcamalar geliri aşmamalı, imkânlar zorlanmamalıdır. Aksine bir hareket bütçeyi sarsar, dengeyi bozar, insanı sıkıntıya sokup rahatsız eder.
"Ayağa değmedik taş, başa gelmedik iş olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hayat öyle pürüzsüz, gailesiz değildir. İnsanoğlu yaşadığı hayat süresince çeşitli engeller, güçlükler ve olaylarla karşılaşır. Sıkıntılara, çeşitli felâketlere uğrar. Kimi zaman tersi de olmaz değildir, rahata ve mutluluğa da kavuşur.
"Avrat var ev yapar, avrat var ev yıkar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi becerikli, iyi huylu kadınlar vardır ki, yoksulluk içinde bile olsa onlar eve bir çeki düzen verir; temiz tutar, evi yaşanacak hâle getirirler; içten, samimî davranışlarıyla yuvalarını mutlulukla doldururlar. Kimi kadınlar da vardır ki, huysuzlukları, beceriksizlikleri, kötü davranışlarıyla ailenin düzenini ve mutluluğunu bozarlar. Bolluk içinde bile olsalar, onların tertipsizlikleri, düzensizlikleri, beceriksizlikleri yüzünden ailede huzur kalmaz; onların bu tabiatları yüzünden aile kötüye gider, perişan olur ve sonunda yıkılır.
"Atımın anlı sakar, lakabını ele takar." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Atılan ok geri dönmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi zaman iyi düşünüp taşınmadan, olacakları hesaplamadan bazı eylemlere girişir ve sonuçta pişman olur insan. O anda ilk durumuna dönmek ister ama bu mümkün değildir. Çünkü olan olmuş, iş işten geçmiştir çoktan.
"Ata binmek bir ayıp, inmek iki ayıp." atasözünün anlamı, açıklaması :
"At yedi günde, it yediği günde belli olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
Toplumlar arası ilişkilerde olgun ve asil kişiler, kişiliklerini hemen ortaya koymazlar.
"At ölür meydan kalır, yiğit ölür şan kalır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Dünyadaki her canlı gibi at da ölümlüdür. Günü gelince o da bu dünyadan ayrılır. Ama onun koştuğu, gezdiği meydan onunla gitmez; kendisinden sonrakilere kalır ve onu hatırlatır. İnsan için de durum atınkinden farklı değildir. O da ölümlüdür. Doğacak, yaşayacak ve ölecektir. Ne var ki, bu dünyadan ayrılırken bıraktığı izler sürüp gidecektir. İnsanlar bu dünyada bu izleriyle anılacaklardır. Önemli olan dünya hayatında iyi bir iz (nam) bırakmak ve rahmetle anılmaktır. Bu bakımdan kişi daha yaşarken adını yaşatacak iyi işler yapmalıdır. Unutulmamalıdır ki, yaşarken iyi işler yapan, iyi eserler bırakan kişiler öldükten sonra da unutulmazlar; onları tanıtan eserleriyle de gelecek kuşaklara taşınırlar.
"Asıl azmaz, bal kokmaz, kokarsa yağ kokar, onunda aslı ayrandır." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arı bal yapacak çiçeği bilir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bazı kimseler, açıkgöz insanlar ve işinin uzmanı olanlar, çıkar sağlayabilecekleri, kazanç elde edecekleri yerleri gayet iyi bilirler.
"Arkadaşını söyleki, sana kim olduğunu söyleyim." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arayan bulur, iniliyen ölür." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ananın bastığı yavru incimez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Anan gibi saç büyütecegine, baban gibi bıyık büyüt." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ana gibi yâr, Bağdat gibi diyar olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Şehirler içinde Bağdat öteden beri güzel, önemli ve gözde şehirlerden biridir. İnsanı kendine çeken, pek çok şehirde bulunmayan özelliklere sahiptir. Annenin de diğer insanlar içinde ayrıcalıklı bir yeri vardır. Onun kadar çocuğunu seven, çocuğuna gönülden bağlı bir yakın, bir dost yoktur insanlar içinde. Ne zaman başımız dara düşse hemen o koşar, elimizden tutmaya o çalışır.
"Abdestsiz sofuya namaz dayanmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Abdest almak namazın zorunluluklarından biridir. Bir işin nasıl yapılacağını bilmeyen kişi , işin ehli için çok zor olan ve zaman alan işleri çok basit görür kısa sürede,baştan savma yapar, çok iş yaptığını düşünen acemi kişi aslında işi yaptığını ve daha çok iş halledebileceğini sanır.
"Abanın kadri, yağmurda bilinir." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-Daha önce kıymetsiz gibi görünen bir çok şeyin, kullanım zamanı geldiğinde değeri artar. 2-Her şeyin bir değeri vardır. Bir şeyin gerçek değeri (kadri) ise, ona gerçekten ihtiyaç duyulduğu zaman ortaya çıkar.
"Acele işe, şeytan karışır." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-Düşünüp taşınmadan, çabuk davranılarak yapılan işten iyi sonuç beklenmemelidir; o iş ya yanlış ya da bozuk olur. 2-Aceleyle yapılan iş yanlış, bozuk olur.
"Acele yürüyen yolda kalır." atasözünün anlamı, açıklaması :
İş yaparken acele edenler şaşırır, işini sona erdiremez.
"Açık yaraya kurt düşmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-Dürüst davranan ve gizli saklısı olmayan insanlar ilerleleyen zamanda geçmişiyle ilgili sıkıntı yaşayacak bir olayla karşılaşmazlar. 2-Sakınılan,üzerine çok düşülen şeyler daha çok kazaya ve zarara uğrar.
"Aç bırakma hırsız edersin, çok söyleme arsız (yüzsüz) edersin." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yönetiminde bulunan, gözetiminde olan kimseleri maddî ve manevî yönden tatmin etmelisin. İnsanları bu yönlerden sıkıntıya düşürür, emeklerinin karşılığını vermez, kötü muameleye maruz bırakırsan yanlış yola saparlar; söz dinlemez olurlar, arsızlaşırlar.
"Aç koynunda azık durmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
1-Yeterli gelire sahip olmayan fakir, yoksul ve ihtiyaç sahibi kişiler her ne kadar isteselerde maddi birikim yapamazlar.
"Aç köpek fırın yıkar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Beslenmek yaşamanın temel kuralıdır.Tüm canlılar hayatlarını devam ettirmek için besin ihtiyaçlarını karşılamaya çalışırlar, zorda kalan her canlı kendisinden beklenmedik davranışlar ortaya koyabilir.
"Açlık ile tokluğun arası bir dilim ekmek." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Adamakla mal tükenmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir şeyi söz(laf) ile gerçekleştirmek çok kolaydır ancak her işin uygulanması o kadar kolay değildir.
"Adamın iyisi iş başında belli olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanı gösteren sözü değil, işidir. Bir insanın gerçek değeri; becerikli mi beceriksiz mi, çalışkan mı tembel mi, başarılı mı başarısız mı, iyi mi kötü mü olduğu yaptığı işlerle, çevresindekilere karşı takındığı tutumla ölçülür.
"Ağlama ölü için, ağla deli için." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağlayak da gözden mi olak?" atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ağrısız baş mezarda gerek (olur)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yaşayan her insan dertten, çileden yakasını kurtarabilmiş değildir. Yaşadıkça da kurtaramayacaktır. Dolayısıyla dertsiz insan ancak mezarda bulunur. Bu demektir ki, insan dertten ancak ölünce kurtulacaktır.
"Ağzı açık ayran delisi." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akçe bulsam, çıkı yok." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akıllı düşünene kadar, deli oğlunu evermiş, torunu olmuş." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bknz. "Akıllı köprü arayıncaya dek deli suyu geçer."
"Akıllı evladın var, neylersin mali, akılsız evladın var neylersin mali?" atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akılsız baştan sefil taban ne çeker." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. İyi düşünüp taşınmadan, eni konu hesaplamadan verdiğimiz kararlar, yaptığımız girişimler bizi kötü sonuçlarla karşı karşıya bırakır, çıkmaza sokup oraya buraya koşturur, yorgun düşürür. Hemen her şeyi yeni baştan yapmak durumuyla yüz yüze getirir. 2. İşin başında olanların akletmeden verdikleri yanlış karar ve ortaya koydukları tutumların doğurduğu kötü sonuçların sıkıntılarını, zahmetini buyruk altında çalışanlar çeker
"Akılsız köpeği yol kocatır." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akılsızın şaşkını beyaz giyer kış günü." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akrabanın akrabaya ettiğini akrep etmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akranıyla konuşmayanın sesi, semadan gelir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akşam gelen misafirin, yiyeceği bulgur sıkısı, yatacağı ahır sekisi." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Al elmaya taş atan çok olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Önemli, parlak mevkileri elde etmeye çalışan çok olur. 2. Değerli, güzel ve çekici olan şey herkesin dikkatini çeker. Kimileri onu elde etmeye çalışırken, kimileri de kıskançlığa düşüp onun aleyhinde çalışırlar.
"Alacağın bir iğne, çeliğin okkasını orantıya vurursun." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Alim unutmuş, kalem unutmamış." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Allah aptala eşeğini kaybettirir, sonra buldurup sevindirir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Allah şaşırttı mı, dayıya hala dedirtirmiş." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Allı yelek, pullu yelek, canfes neye gerek?" atasözünün anlamı, açıklaması :
"Anan turp, baban şalgam, sen içinde gülbe şeker." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ananın bastığı yerde yavru ölmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Anasına bak kızını al, astarına bak bezini al." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aptal düğünden çocuk oyundan usanmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aptalın karnı doyunca gözü yolda olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ar gözden, kar yüzden anlaşılır." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ar namus tertemiz." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arap eli öpmek, dudak karartmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arı satmış namusu tellala vermiş." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arefe günü yalan söyleyenin, bayram günü yüzü kara çıkar." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arkadaş dediğinin gölgesinde suç islenir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Arkalı it kurdu boğar." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Armudu sapıyla, üzümü çöpüyle, pekmezi küpüyle." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Asil azmaz, bal kokmaz (kokarsa yağ kokar, çünkü aslı ayrandır). " atasözünün anlamı, açıklaması :
Kendine has özellikleri bulunan bir nesne ne denli biçim değiştirirse değiştirsin, aslî özelliğini yitirmez. Bu durum insan için de söz konusudur. Soylu bir aileden gelen insanlar ne denli büyük bir sarsıntı geçirirlerse geçirsinler, bayağı bir duruma düşüp yozlaşmazlar; soyluluklarını yitirmezler. Ama mayalarında kötülük, noksanlık bulunan kimseler için böyle bir şeyden söz edilemez; onlar eninde sonunda bir açık verirler, olumsuz yanlarını dışa vururlar.
"Aslında olan tırnağına getirir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aş sabahın iş sabahın." atasözünün anlamı, açıklaması :
"At alırsan yazın, deve alırsan güzün, avrat alırsan gezin ha gezin." atasözünün anlamı, açıklaması :
"At ile avrat yiğidin ikbalindendir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"At olacak tay yürüyüşünden belli olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
"At yiğidin yoldaşıdır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çok açık olarak bilinen bir şey ki, göçebe bir millet olan Türkler için at, savaşta ya da barışta candan bir dosttur. Hemen her saati onunla geçer. At, Türkler için soyluluğun, yiğitliğin, vefakârlığın, yararlılığın ve inceliğin bir sembolüdür. Silâhsız er düşünülemediği gibi, atsız er de düşünülmemiştir. Dolayısıyla at, Türk`ün edebiyatına girmiş ve önemli bir motif oluşturmuştur. At hakkında şiir, menkıbe, masal, atasözü söylenmiş; risaleler kaleme alınmış, âdeta ona insan gibi muamele edilmiştir.
"At sahibine (biniciye) göre eşer (kişner)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yönetilen veya buyruk altında çalışan kişi, tutumunu ya da çalışmasını yöneticisinin tavrına göre ayarlar. Bu sebeple yönetilen değil yöneten, çalışan değil çalıştırıcı daha önemlidir.
"At ver hısım ol, kız ver hasım ol." atasözünün anlamı, açıklaması :
"At, sahibine göre kişner." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yönetilen veya buyruk altında çalışan kişi, tutumunu ya da çalışmasını yöneticisinin tavrına göre ayarlar. Bu sebeple yönetilen değil yöneten, çalışan değil çalıştırıcı daha önemlidir.
"Atasözü tutmayan, uluya uluya kalır." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Atın iyisi arkadan gelmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Atın iyisine doru, yiğidin iyisine deli derler." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Atın ölümü arpadan olsun." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir şeye tutkun olan, bir şeyin uzun süre yokluğunu çeken kimi kişiler, kendilerine zarar vereceğini bile bile o şeyi kullanmaktan çekinmezler ve şöyle düşünürler: ?Sevdiğim şeye özlem duyarak yaşamaktansa, onu çokça (aşırı ölçüde) kullanıp (yiyip) hasta olayım; hatta öleyim.?
"Atlar tepişirken arada eşekler ezilir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Atlı, itli sığmış, bir çocuk sığmamış." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Avradı er zapdetmez, ar zapt eder." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Ay bozmaz, süt kokmaz. Kokarsa ayran kokar, çünkü aslı süttür." atasözünün anlamı, açıklaması :
Ayın şekli aslında hiç değişmez, sadece dünya araya girerek ayı gölgelendirir ve ona hilal veya yarım ay görüntüsünü kazandırır. Sütte tıpkı bunun gibi kokmaz, sütten türeyen ürünler bozulur, kokarlar. Asıl olan her zaman sağlam olarak kalır. Hayatta yaşanan olaylarda bu şekildedir, sorun yaşanan problem eğer büyüyorsa ve tehlike arz ediyorsa, bunun kaynağına inmek gerekir, sorunsuz olan en başına dönmek sorunu çözmeye yeterli olacaktır.
"Ayağın sığmayacağı yere baş sokulmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aydan gelen halı üstüne, günde gelen kül üstüne." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Az sabırda, çok keramet vardır." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aza kanaat etmeyen çoğu hiç bulamaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kim ki elindekinden hoşnut olmuyor, onu yeter bulmuyor, onunla yetinmiyor, daha fazlasını istiyor ve onu hor görüp geri çeviriyorsa büyük bir hata işliyor demektir. Çünkü çoklar, azların (küçük şeylerin) birikmesiyle meydana gelir. Küçük şeylere sahip çıkmayan, onların birikmesiyle olmuş olan çoğu da kaybetmiş sayılır.
"Az yaşa, uz yaşa, akıbet gelecek başa." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Azıtmış, kudurmuştan beterdir." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Aba zamanı yaba , yaba zamanı aba alınır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kişi, kendisine gerek olan şeyleri vaktinden önce ve ucuz olduğu zaman satın almalıdır.Yazın kışlık almak,kışın yazlık almak her zaman karlıdır.
"Ay var yılı besler; yıl var günü besler." atasözünün anlamı, açıklaması :
"Akıllı at kendine kırbaç vurdurmaz " atasözünün anlamı, açıklaması :
"Abdal abdalın ne umduğunu, ne bulduğunu ister." atasözünün anlamı, açıklaması :
Sosyal seviyesi eşit insanlar birbirlerini çekemezler.
"Acemi nalbant gibi kah nalına vurur, kah mıhına." atasözünün anlamı, açıklaması :
Söylediği sözlerle yaptığı işler arasında tutarlılık yoktur. Bunu da genellikle bilmeyerek yapar.
"Akıl kişiye sermayedir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Giriştiğimiz hemen bütün işlerde başarılı ya da başarısız olmamızdaki en büyük etken akıldır. O, yapmaya çalıştığımız işte baş aracımızdır. Onu gerektiği gibi, yerinde kullanırsak iyi sonuç almamız kolaylaşır. Hemen her işte bir sermayeye gerek duyulduğu açıktır. Bu sermaye de paradır. Ama unutmayalım ki, paranın da işe yarar şekilde kullanılması akılla olur.
"Ayranım ekşidir diyen olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Her kişi neyi ele almışsa onun iyi olduğunu savunur.
"Abdala ?kar yağıyor? demişler, ?titremeye hazırım? demiş." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yoksulluk ve sıkıntı içinde yaşayıp eziyet çekmekte olan kimseler, karşılaşacakları zor şartlardan endişe duymazlar. Çünkü onlar bu şekilde yaşamaya alışıktırlar.
"Abdal ata binince bey oldum sanır, şalgam aşa girince yağ oldum sanır. " atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi görgüsüz ve eğitimsiz kimseler bir rastlantı sonucu lâyık olmadıkları önemli bir işin başına geçseler ya da bir mevki elde etseler, aptalca davranmaya, o yerin adamı gibi görünmeye ve böbürlenmeye başlarlar. Dahası, bunun kendi hakları olduğunu da ileri sürerler.
"Abdal (derviş) tekkede, hacı Mekke`de bulunur." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hemen herkesin ilgi duyduğu bir alanı, kendine özgü bir işi vardır. İlgi duyduğu alan ya da iş neredeyse kişi de orada bulunur.
"Acele bir ağaçtır, meyvesi pişmanlık." atasözünün anlamı, açıklaması :
Telâşla, sabırsızca ve ivedilikle yapılan işler genellikle kötü sonuçlar doğurur; kişiyi pişmanlığın içine iter.
"Acele ile menzil alınmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Telâşlanıp ivmekle, sabırsız davranmakla daha çabuk sonuç alacağımız, başarı kazanacağımız sanılmamalıdır. Bilinmelidir ki her işin bir süresi vardır.
"Acıkmış kudurmuştan beterdir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir şeyden uzun süre yoksun kalan kimse, onu gördüğü anda ele geçirmek ister; kendinden geçercesine ona saldırır, sanki kudurmuş gibidir, gözü hiçbir şeyi görmez, tek düşündüğü uzun süre yokluğunu çektiği o nesnedir.
"Acı (kötü) söz insanı (adamı) dininden (çıkarır), tatlı söz (dil) yılanı deliğinden (ininden) çıkarır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Onur kırıcı, sert, kötü sözler insanı öfkelendirir; sabrını taşırır, çileden çıkarır, hoş olmayan davranışlara sürükler. Bunun aksine yumuşak, tatlı, hoş sözler de öfkeli, geçimsiz, saldırgan insanları yatıştırabilir; zarar vermelerinin önüne geçip onları doğru yola sokabilir.
"Aç aman bilmez, çocuk zaman bilmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Aç, yemek yeme ihtiyacı olan, yemesi gereken kimsedir. Bu insanın düşüncesi de karnını doyurmaktır. Onun bu isteği kimi özürlerle giderilip geçiştirilemez, böyle yapılmak istenirse kimi anlamsız ve aşırı davranışlara kaymasına neden olunur. Çocuklar da bir şey istediler mi hemen onun yerine getirilmesini isterler, beklemek nedir bilmezler.
"Aç (arık) at yol almaz, aç (arık) it av almaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
İş gördürülen kimselerden verim umuluyorsa onlar aç, yoksul ve zaruret içinde bırakılmamalı, her yönden tatmin edilmelidirler.
"Aç doymam, tok acıkmam sanır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Uzun süre yokluk içinde olan aç insan elde ettiğinden çoğunu ister, tatmin olmaz, yetmeyeceği duygusunu taşır. Tok, yani varlıklı insan ise var olanla yetinir gibidir, elindekilerin bir gün gelip tükeneceğini düşünmez, yeni kazanç yollarına başvurmaz, dahası elindekileri bilinçsizce harcamaya devam eder.
"Aç gözünü, açarlar gözünü." atasözünün anlamı, açıklaması :
Uğraşılarında, giriştiğin işlerinde uyanık bulunup dikkatli olman gerekir; yoksa umulmadık, beklenmedik bir anda büyük zararlarla karşı karşıya kalabilirsin. Bu belâdan sonra aklın başına gelir ama iş işten geçmiş olur.
"Aç elini kora sokar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Aç ve yoksul insan, zorunlu ihtiyaçlarını gidermek için canı pahasına bile olsa her türlü tehlikeye atılmaktan çekinmez.
"Açık ağız aç kalmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çalışan, didinen, ne istediğini bilen, bıkmadan usanmadan bunu dile getiren kişi geçim yolunu bulur; muhtaç duruma düşmez, aç kalmaz.
"Açık yaraya tuz ekilmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Acısı ve derdi taze olan bir kimsenin üzüntüsünü artıracak söz ve davranışlardan kaçınmak gereklidir.
"Açık yerde tepecik kendini dağ sanır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kıymetli, yetenekli kimselerin bulunmadığı veya az bulunduğu bir yerde, kendinde az da olsa bir şey bulunan kimse böbürlenmeye, büyüklük taslamaya başlar.
"Açılan solar, ağlayan güler." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hayatta hemen her şey bir değişimin içindedir, olduğu gibi kalmayıp tersine dönebilir, güzel çirkinleşebilir; mutsuz mutlu, yoksul da zengin olabilir.
"Açın gözü ekmek teknesindedir (olur)." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanın tek amacı, öncelikle kendisi için gerekli, yaşaması için zorunlu olan, yokluğunu çektiği şeyi elde etmektir.
"Aç kurt bile komşusunu dalamaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Komşu hakkı çok yücedir. Komşuya hangi şartlarda olursa olsun, aç ya da zengin iyi davranılmalıdır. Çünkü toplumun dirlik ve düzenliği bir yönüyle buna bağlıdır.
"Açma sırrını dostuna, o da söyler dostuna." atasözünün anlamı, açıklaması :
Sır özeldir ve gizli tutulmalıdır. Onun gerçekten duyulup yayılması istenmiyorsa, dosta bile açılmamalıdır. Açılırsa o da ağzından kaçırabilir ya da yakınına anlatabilir, bunu başkaları duyabilir, saklamaya çalıştığın şey sır olmaktan çıkar, yayılır.
"Aç ne yemez, tok ne demez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yoksul kişi ihtiyaç duyduğu şeyin en kötüsüne bile razı olur; iyisini, kötüsünü arayacak durumda değildir. Oysa varlıklı kişi için durum farklıdır, o her zaman daha iyisini ister, en güzel şeylerde bile bir kusur bulur, mırın kırın eder.
"Açtırma kutuyu, söyletme kötüyü." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hoşuna gitmeyecek sözler söylenmesine, hakkında kötü şeylerin ortaya çıkmasına yol açmak istemiyorsan karşındakini kızdırma.
"Aç tokun yüzüne bakmakla doymaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsan ihtiyaç duyduğu, sürekli yokluğunu çektiği şeyleri varlıklı kimselerde görmekle onlara sahip olmuş sayılmaz. Tatmin olabilmek için onları gerçekten elde etmelidir.
"Adalet ile zulüm bir yerde barınmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bu iki şey tamamen bir birinin karşıtıdır. Hak, hukuk ve doğruluğun bulunduğu yerde zulüm olamaz, zalimler bulunamaz. Zulmün bulunduğu yerde ise hak yeme, sömürü, eğrilik, azgınlık vardır ve orada da ne adalet ne de âdil vardır.
"Adam adama her daim muhtaç (gerek olur)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Tek başına yaşamak oldukça zor olduğundan insanlar bir arada yaşarlar, dayanışmaya gerek duyarlar. İhtiyaçlar bu sayede karşılıklı olarak giderilir. Bu bakımdan hiçbir insanı küçümseyip yararsız saymamalı; olur ki bir gün, hiçlenen o insanın yardımına gerek duyulabilir.
"Adam adama yük değil, can gövdeye mülk değil (Adam adama yük olmaz)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Birileri gelip konuğumuz olabilir, evimizde kalabilir. Bu konuk tıpkı can gibidir; can nasıl gövdeye geldiği gibi gidiyorsa, konuk da günün birinde geldiği gibi gidecektir. Bu sebeple yanımıza gelen arkadaş, dost, yakın ve konuklarımızdan yaka silkmemeliyiz.
"Adam adamdan korkmaz, utanır (hatır sayar)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir kimse kendisine yapılan kabalık, kötülük karşısında sert tepki göstermiyor, benzer bir şekilde karşılık vermiyorsa, bu korktuğundan değildir; hatır saydığındandır, utandığındandır, duygularına egemen olduğundandır.
"Adam adam denmekle adam olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Değerleri olmadığı hâlde değer verip saygı duyarak, bazı unvanlar vererek, överek, pohpohlayarak bir kimseyi iyi yetişmiş, değerli bir kimse yapamayız. Gerçek şahsiyet, olgunluk, insana yakışacak durum, tutum ve davranış insanın kendinde bulunmalıdır.
"Adam adamdır, olmasa da pulu; eşek eşektir, olmasa da çulu." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir kimsenin toplumdaki seçkin yeri ve önemi zengin ya da yoksul hâliyle ölçülemez. Kimi insanlar son derece yoksuldurlar ama kendilerinde bir adamlık vardır. Kimileri de zengindir ama insanlıktan nasiplerini almamışlardır. Dolayısıyla yoksul olmak insanın değerini düşürmez, zengin olmak da değerini artırmaz.
"Adam adamı bir kere (defa) aldatır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir kimse, huyunu suyunu bilmediği bir kişiye bir kez aldanır; bir daha aldanmaz. Çünkü bir kez aldanmış ve ders almıştır. Artık kendini ona göre ayarlar, karşı tarafın düzenbaz olduğunu bildiği için tedbir alır, düzenbaz ne derse desin inanmaz ve tuzağına düşmez.
"Adam ahbabından bellidir (Bana arkadaşını söyle sana kim olduğunu diyeyim)." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsan daha çok anlaştığı, huyunu suyunu bildiği, sevdiği, yanında bulunmaktan hoşlandığı kimselerle arkadaşlık kurar; dostluk eder. Dolayısıyla bir kimsenin iyi ya da kötü olduğu, arkadaşlık kurduğu kimsenin kişiliğine bakılarak anlaşılabilir.
"Adamın (insanın) adı çıkacağına (çıkmaktansa) canı çıksın (çıkması yeğdir)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Toplumun bir insan hakkında verdiği yargı kolay kolay değişmez. Eğer bir adamın adı kötüye çıkmış, bu yanıyla şöhret bulup tanınmışsa, bu durum onun için katlanılmazdır. Nereye gitse kötü yanı yüzüne vurulacak, itilip kakılacak, aşağılanıp toplum dışına itilecektir. Böyle bir hayatı yaşamak, o insan için yaşarken ölmek demektir.
"Adamın iyisi alış verişte belli olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
Alışveriş bir insanın karakterini, iyi ya da kötü oluşunu belirleyen en önemli ölçütlerden biridir. Alışveriş her şeyden önce çıkara dayanır. Birçok insan da çıkarı için ahlâk kurallarını çiğnemekten kaçınmaz. Bunu anlamanın en iyi yolu da kişiyi alışverişte denemektir. Alışveriş sırasında hileye başvurmayan, hakkı gözeten, yalan söylemeyen, ahlâksız yollara sapmayan kimse iyi insandır.
"Adamını yere bakanından, suyun ağır (sessiz) akanından kork (sakın)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Genellikle sessiz akan sular derin ve tehlikeli olurlar. Bir olay karşısında duygu ve düşüncelerini açığa vurmayan, niyetini belli etmeyen, sessiz kalan kimseler de ağır akan suya benzerler. Sinsidirler, içlerinde besledikleri kötülükleri hissettirmezler, bu bakımından sakıncalıdırlar.
"Adam olana bir söz yeter." atasözünün anlamı, açıklaması :
İyi yetişmiş, kişilikli, anlayışlı, duyarlı kişiler kendilerine söylenen sözü, ilk söylenişinde anlarlar ve sözün gereğini yerine getirirler. Bir sözü defalarca söyleten, söyleyeni zorlayan, çıkmaza sokan kimselerde ise, bir kavrayış noksanlığı, bir ahlâk eksikliği var sayılabilir.
"Âdemoğlu (insanoğlu) çiğ süt emmiştir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Başlangıcından bu yana nankörlük insanoğlunun değişmez bir sıfatı olagelmiştir. Yapılan bir iyiliğe karşı, çokluk kötülükle cevap vermek, insanın atamadığı huylarındandır. Sanki bu, insanda değişmez bir hâldir. Bu bakımdan insanoğlu güvensizdir, ona karşı daima dikkatli olunmalıdır.
"Ağaca çıkan keçinin dala bakan oğlağı olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
Büyüklerin küçükler üzerinde büyük bir etkisi vardır. Çocuklar, çokluk büyüklerini örnek alırlar. Onlardan ne görürlerse onu yapmaya çalışırlar. Bu sebeple, anne-babanın çocuklar, büyüklerin de küçükler üzerindeki etkisi, eğitim açısından oldukça önemlidir.
"Ağacı kurt, insanı dert bitirir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Ağaç kurdu, içine yerleştiği bir ağacı veya tahtayı özünden, içten içe yiyerek çürütür ya da kurutur. Dert ve üzüntü de tıpkı ağaç kurdu gibidir. İnsanı içten içe yıpratır, perişan eder, dayanıksız kılar, yiyip bitirir.
"Ağaç kökünden yıkılır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Ağacı ayakta tutan, onu toprağa bağlayan kökleridir. Onun bütün dallarını kesebilirsiniz, ancak yıkamazsınız. Yıkmak için köklerini topraktan çıkarmak zorundasınız. Bir aile, toplum ya da düzen de tıpkı ağaç gibidir. Onu da ayakta tutan bir temel (kök) vardır. Kimi ayrıntılarını (dallarını) yok edebilirsiniz, ancak yıkıp bozamazsınız; yıkmak için temelini sarsmak, ana noktalarını bozmak zorundasınız.
"Ağaç yaprağı ile güzeldir (gürler)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir ağacı güzel gösteren, verimli kılan, canlı tutan yaprakları, çiçekleri ve meyveleridir. Varlığını ancak bunlarla kanıtlar. İnsanlar da böyledir. İnsan ailesi, çocukları, yakınları ve dostları ile bir bütün oluşturup varlık gösterebilir. Eğer bunlardan mahrum olursa yapraksız, çiçeksiz ve meyvesiz bir ağaç gibi kalır ortada; cansız, kurumuş gibi, güçsüz ve verimsizdir.
"Ağılda oğlak doğsa ovada otu biter." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yüce Allah, her canlıyı yaratırken onunla birlikte rızkını da yaratır. Ancak insanlar aç gözlülük edip kimilerinin hakkını gasbederler, rızklarına el koymaya çalışırlar. Dolayısıyla kimileri aç ve yoksul kalır. İnsanlar bu tavırlarından vazgeçmiş olsalar, herkesin rızkının kendisine yeter olduğu apaçık ortaya çıkacaktır.
"Ağır giden yol alır, hızlı giden yolda kalır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Gittiğimiz yolda, tuttuğumuz işte ilerlemek istiyorsak acele edip telâşa düşmemeliyiz. Yavaş yavaş ama güvenli, gerekli bir tempoda, emin adımlarla yürümeliyiz. Böyle hareket etmezsek, aceleciliğimiz yüzünden sürçebilir, yolumuzu şaşırabilir, sonuca da ulaşamayız.
"Ağır ol, batman gelesin." atasözünün anlamı, açıklaması :
Temkinli, ağırbaşlı, ölçülü ol ve dengeli hareket et ki, itibar göresin; sevilip sayılasın. Çünkü hafif meşrep, sulu, çabuk kızıp taşkınlık gösteren, aceleci kimseler toplumda pek sevilip yer edinemezler.
"Ağır yongayı yel kaldırmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Davranışları ölçülü, sözleri yerinde, temkinli ve ağırbaşlı olan insanlara dış etkenler, niyeti bozuk kimseler kolay kolay zarar veremezler.
"Ağlatan gülmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Başkalarına zulmeden, sıkıntı veren, çile çektiren kimselerin kötülükleri karşılıksız kalmaz; günün birinde bu dünyada ya da öteki dünyada kendisine döner, yaptıklarının cezasını mutlaka çeker, o da ağlar.
"Ah alan onmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Zulmeden, hak yiyen, kötülük yapan ve bu sebeple birilerinin bedduasını alan kimse iflâh olmaz; onun sonu iyi değildir, yaptıklarının cezasını mutlaka görür.
"Ahlatın (armudun) iyisini ayılar yer." atasözünün anlamı, açıklaması :
Değerli, güzel ve iyi şeyler çoklukla onlara lâyık olmayan kimselerin eline geçer ve onlarca kullanılırlar. Bu da gösteriyor ki, insanlar gelişen olaylara çok kez engel olamazlar.
"Ahmağa yüz, abdala söz vermeye gelmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Anlayışı kıt, beceriksiz, yüzsüz ve yılışık, çıkarcı kimselere gereksiz yere yakınlık gösterilmemelidir. Yoksa bu yakınlığı kötüye kullanabilir. Yerli yersiz karşınıza çıkıp sizi rahatsız ve huzursuz edebilir. Bu gibi kimselerle kurulacak ilişkilerde dikkatli olunmalıdır.
"Ahmak iti yol kocatır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bazı insanların girişimleri, uğraşıları, didinmeleri, yaptıkları işleri ahmaklıkları yüzünden sonuçsuz kalır; yıpranmalarına yol açar. Bunun böyle olmasının sebebi, işe iyi düşünmeden, plân yapmadan girmiş bulunmaları, karşılarına çıkacak aksilikleri hesaplamamış olmalarıdır. İşte böylesi bir giriş, onları tekrar tekrar yapmak zorunda bırakmış, zaman kaybettirmiş, yormuş ve yıpratmıştır.
"Akacak kan damarda durmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
?Takdir, tedbiri bozar? derler. Bir zarara uğramak, önemli bir şeyimizi kaybetmek kaderimizde varsa, ne yaparsak yapalım, ne önlem alırsak alalım bunun önüne geçemeyiz. Bugün ya da yarın, er veya geç olan olacaktır.
"Akan suya inanma, el oğluna güvenme." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi akar sular yavaş aktığı için tehlikesiz görünebilir, ancak yine de güvenmemelidir. Bir an o suya kapılıp sürüklenebilir, derinlere ve burgaçlara çekilip boğulabiliriz. El oğlu da tıpkı bu akar sular gibidir, kimi yanlarına bakarak onlara güven duyamayız. Çıkarı için bizi tuzağa düşürebilir, başımıza olmadık işler açabilir, zor durumda bırakıp zarara uğratabilir. Bunun için temkinli olmalıyız.
"Akıl için tarik (yol) birdir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir mesele ancak akıl yoluyla çözülebilir. Bu yol ise tektir. Doğru düşünenlerin, mantıklı olanların bu yolu izlediklerinde vardıkları sonuç hep aynı olacaktır.
"Akıllı düşman, akılsız dosttan hayırlıdır (Deli dostun olacağına akıllı düşmanın olsun)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Düşüncesiz ve yersiz davranan, gerçeği görmeyen, anlayışı kıt kimseler yaptıkları işlerin, söyledikleri sözlerin ne gibi sonuçlar doğuracağını hesap edemezler. Bu yanlarıyla, iyi niyetli de olsalar dostlarına bilmeyerek zarar verebilirler. Bunun aksine, akıllı düşmanın neler yapabileceği, hangi yollara başvuracağı önceden tahmin edilip sezilebilir; dolayısıyla kişi tedbirini alır, kendisine gelebilecek zararları önlemeye çalışır.
"Akıllı hırsız, şaşkın ev sahibini bastırır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Aklını kullanmasını bilen, açık göz, uyanık ve düzenbaz kimseler düşüncesiz, kavrayışı kıt, ahmak ve şaşkın kimseleri aldatmakta bir zorlukla karşılaşmazlar. Hatta bu kimseler, karşılarındaki bu aptal insanları, haklı da olsalar haksız çıkarabilirler; kendilerini suç işlememiş gibi gösterebilirler.
"Akıllı köprü arayıncaya dek deli suyu geçer." atasözünün anlamı, açıklaması :
Önlem almaya, hazırlıklı olmaya alışmış kimi tedbirli kimse, hemen her şeyde bir sonuca ulaşmak için sağlam bir yol arar. Bunun için de düşünüp taşınır, kolay kolay karar veremez. Dolayısıyla da epey zaman harcamış ve sonuca ulaşmakta gecikmiş olur. Oysa gözü pek atak ve yeterince düşünmeden karar veren kimse, tehlikeyi göze alıp işe girişir ve sonuca daha çabuk ulaşır.
"Akıllıyı arkada tutma, akılsızı kılavuz etme." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hangi işte, hangi yönetimde olursa olsun sağlıklı bir sonuca gidilmek isteniyorsa, mutlaka iyi ve doğru düşünenlere, işinin ehli ve akıllı kimselere öncelik verilmelidir; onlar takipçi değil, takip edilenler olmalıdır. Eğer bunun tersi yapılıp akılsız, ahmak, beceriksiz, anlayışı kıt kimselere öncelik verilir, onlar iş başına getirilirse yapılan işten olumlu bir sonuç elde edilemez; elde kalan yalnızca zarar olur
"Akıl para ile satılmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanlar akılca eşit değillerdir. Kimileri akıllı, kimileri aptaldır. Bunu değiştirmek mümkün değildir, böyle de sürüp gidecektir. Üstelik akıl, somut bir şey de değildir. Sonradan da elde edilemez, parayla da alınıp satılamaz. Etrafımıza şöyle bir baktığımızda delice işler yapan varlıklı insanlar, akıllıca işler yapan yoksul insanlar görürüz. Eğer akıl parayla satın alınmış olsaydı zenginlerin dilece işler yapmadıklarına tanık olabilirdik.
"Akla gelmeyen başa gelir." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsan her şeyi eksiksiz düşünüp, başına gelebilecekleri önceden kestirip tedbir alacak güçte değildir. Hiç ummadığı, beklemediği bir anda başına öyle şey gelir ki, bu şeyi daha önce hiç düşünmemiştir bile. Bu durumda yapılacak şey endişe ve korkuya kapılmamak, sakin olmaya çalışmaktır.
"Aklına geleni işleme, her ağacı taşlama." atasözünün anlamı, açıklaması :
Aklına geleni hemen gerçekleştirmeye çalışma; önce iyi düşün, taşın, doğabilecek sonuçları hesapla. Bunun aksine hareket edip iş yapmaya kalkar, her önüne gelene çatarsan büyük sıkıntılarla karşılaşır, zarar görürsün.
"Akraba (dost) ile ye, iç, alışveriş etme." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hemen her alışverişin temelinde çıkar yatar. Bu çıkarlar insanları çatışmaya sürükleyip tatsızlıklara yol açabilir; sonuçta ortaya kırıcı, incitici davranışlar çıkar. Dolayısıyla alışveriş dostluğu bozucu bir işlev yüklenmiş olur. Bu ise devamlı görüşen insanlar için hoş bir durum değildir. Bu bakımdan özellikle kendine güvenemeyenler, dostluklarının devamını dileyenler alışveriş konusunda dikkatli olmalı, gerekirse birbirleriyle alışverişten kaçınmalıdırlar.
"Akşama karşı gitme, tana karşı yatma." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yüce Allah, gündüzü çalışıp rızk kazanma, geceyi de uyku ve dinlenme zamanı olarak yaratmıştır. Bu sebeple erken kalkıp çalışmalı ve erken yatmalıdır. Yola çıkmak için de en uygun zaman seher vaktidir, her şey görünür olduğundan daha güvenlidir. Gece yolculuk yapmaktan mümkünse kaçınmalıdır; gece yolculuğu hem zor, hem de tehlikelidir
"Alacağın olsunda da alakargada olsun." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanlar kolay kolay borçlu olmak istemezler. Çünkü borç ödemek, özellikle sıkıntıda olanlar için hayli zordur. Bu bakımdan borçlu olmaktansa alacaklı olmak daima iyi görülür. Alınması zor da olsa, borçlu olan ödememek için karşı da koysa, insanın alacaklı olması yine de iyi bir şeydir.
"Alacakla verecek (borç) ödenmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimilerine borçlu, kimilerinden de alacaklı olabiliriz. Ne var ki, borcumuza karşılık, alacağımıza güvenip onunla borcumuzu ödeyebileceğimizi düşünmemeliyiz. Böyle yaparsak tedbirsiz hareket etmiş oluruz. Borcumuzun ödenme günü geldiğinde, eğer alacağımız bize ödenmemişse zor durumda kalabiliriz. Bu yüzden borcumuzu, alacağımızla öderiz hesabına gitmek doğru değildir; bu bir tedbirsizliktir.
"Alçak uçan yüce konar, yüce uçan alçak konar." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanların toplum içindeki yerlerini tutum ve davranışları belli eder. Kimi insan vardır ki alçak gönüllüdür, büyüklük taslamaz, insanların mevkilerine göre tavır takınmaz; işte bu kimseler saygı ve sevgi görür, toplum içinde yükselir. Kimi insan da vardır ki kibirlidir, herkesi küçük görür, üstünlük taslar; bu insan da hiç sevilip sayılmaz, toplum içinde de iyi bir yer edinemez.
"Alçak yerde yatma sel alır, yüksek yerde yatma yel alır." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsan hiçbir işinde aşırılığa kaçmamalı, orta bir yol izlemelidir. Gerek maddî, gerekse manevî yönden kendisine en uygun olanı seçmelidir. Orta bir yol izlemeye yanaşmayan insana hem çok düşük, hem de çok yüksek hayat biçimi zarar verir
"Alçak yer yiğidi hor gösterir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Elindeki imkânları sınırlı olan, basit bir görevde bulunan kimse ne kadar değerli olursa olsun kendini gösteremez; kişiliğini, yeteneğini kanıtlayıp lâyık olduğu yere gelemez. Bu durumda onun önemsiz görülmesine, etkisiz kalmasına, yitip gitmesine sebep olur.
"Alet işler, el övünür." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsan ne iş yaparsa yapsın, ne kadar usta olursa olsun, o iş için gerekli araç-gereç olmadan başarı elde edemez. Durum bu kadar açık olduğu hâlde, araç-gereci bir tarafa atıp kendi ustalığı ile övünmekten geri durmaz insanoğlu.
"Al kaşağıyı gir ahıra, yarası (yağırı) olan gocunsun (gocunur)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir meseleyi halletmek, bir yolsuzluğu soruşturmak, bir haksızlığın önüne geçmek için ne gerekirse yapılıp söylenmelidir. Bu sırada kabahati olan varsın tedirgin olsun, alınıp telâşa kapılsın.
"Allah bir kapıyı kapatırsa ötekini açar." atasözünün anlamı, açıklaması :
İşi büsbütün bozulan, bir çıkmaza düşen insan karamsarlığa kapılıp Yüce Allah`tan umut kesmemelidir. Çünkü Allah rahmetini esirgemez, O`nun rahmeti boldur. Allah hiç umulmadık bir anda bir sebep yaratır ve çare gösterir, bize iyi imkânlar sunar. Yeter ki O`na inanıp güvenelim, O`ndan umut kesmeyelim.
"Allah dağına göre kar verir (verir kışı)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yüce Allah, her kuluna kaldırabileceği ölçüde yük, sıkıntı verir. Bu kimine az, kimine çoktur. Herkesin dayanabileceği kadardır.
"Allah doğrunun yardımcısıdır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yüce Allah, insanlara neyin eğri, neyin doğru olduğunu kitapları ve peygamberleri vasıtasıyla göstermiştir. Onun yap dediğini yapan, yapma dediğini yapmayan doğru yoldadır. Onun istediklerini yerine getiren, haram kıldığı şeylerden kaçınan, onu bunu aldatmayan, yalan söylemeyen, doğruluktan sapmayan kişiye Allah yardım eder; o kişi her işte başarı sağlar, kötülük görmez, zarara da uğramaz. O hâlde doğruluktan şaşmamalıdır.
"Allah gümüş kapıyı kaparsa altın kapıyı açar." atasözünün anlamı, açıklaması :
İşleri kötü giden kişi Allah`tan umut kesmemelidir. Rahmeti bol olan Yüce Allah, kimseyi rızksız koymaz. Allah`ın bir sebeple bizi içine düştüğümüz kötü durumdan çıkarıp, daha iyi ve güzel bir duruma kavuşturacağına inancımız tam olmalıdır.
"Allah`ın bildiği kuldan saklanmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bütün insanlar, yaptıkları her şeyden yaratıcıları olan Allah`a karşı sorumludurlar. Allah, kullarının ne yaptıklarını, ne düşündüklerini ve kalplerinden geçenleri bilir. İnsan, eğer bir suç işlemişse, bu suçundan dolayı önce Allah`tan korkmalı ve utanmalıdır. Çünkü, hiçbir şeyin kendisine gizli olmadığı Allah, onun suç işlediğini biliyordur. Bunu gizlemek, o suçu ortadan kaldırmaz. Öyle ise onu kuldan niçin saklamalıdır?
"Allah kulunu kısmeti ile yaratır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Her insan dünyaya rızkı ile gelir. Allah, onu mutlaka bir geçim yoluna ulaştırır; bu yol zor ya da kolay olabilir. Yeter ki insanlar birbirinin rızkına el uzatmasınlar.
"Allah sabırlı kulunu sever." atasözünün anlamı, açıklaması :
Acı, yoksulluk, haksızlık ve hastalık gibi üzücü durumlar karşısında ses çıkarmadan, olacak veya gelecek bir şeyi telâşa kapılmadan bekleme erdemidir sabır. Bu, insanın sahip olabileceği en değerli huylardandır. Böyle kimseler dayanıklı olur, güçlüklere göğüs gerer, kötülükleri kolay savar, sıkıntıları çabuk atlatır. Cenab-ı Hak da böyle kullarını sever. Öyleyse bu sevgiye lâyık olmak için sabırlı olmaya gayret etmeli insan.
"Allah sağ eli sol ele muhtaç etmesin." atasözünün anlamı, açıklaması :
Birine muhtaç olup ondan bir şey istemek, istediğinin yerine gelmediğini görmek insana çok ağır gelir. Bu yüzden bir de hakarete uğramak, hele en yakınından böyle bir tavır görmek insanı kahreder. Bu sebeple ?Allah`a, bizi en yakınımıza dahi muhtaç etmesin? diye dua etmeyi bir görev bilir insan
"Allah`tan umut kesilmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Allah, kendisine inananları güç durumda bırakmaz. En umutsuz anlarında bile bir sebep yaratıp onları sevindirir, işlerini yoluna kor, durumlarını düzeltir. Bu bakımdan Müslümanlar en kötü ve umutsuz durumlarında bile karamsarlığa düşüp yalnızlık korkusuna kapılmazlar. Yüce Allah`ın onlara lütufta bulunacağına, onları koruyacağına gönülden inanırlar.
"Allah uçamayan kuşa alçacık dal verir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kiminin gücü az, kiminin yeteneği sınırlıdır. Allah, bu insanlara da durumlarına göre imkânlar verir; kolaylıklar gösterir; onların da bir hayat düzeni kurmalarına, geçim yolu bulup barınmalarına yardım eder.
"Almadan vermek, Allah`a mahsus (yaraşır)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hiçbir şeye ihtiyacı olmayan, ama ihtiyaç sahiplerinin muhtaç olduğu tek varlık, şanı yüce olan Allah`tır. Karşılık beklemeden yardım yapmak sadece ve sadece Allah`a mahsustur. Bu sebeple insanlar yardımlaşırken bir karşılığı gözetirler. Bir şey verirken almaya gereklilik duyarlar. Öyleyse siz başkasına yardımcı olunuz ki, başkası da size yardımcı olsun.
"Almadığın hayvanı kuyruğundan tutma." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hiçbir zaman alamayacağın bir mala alacakmış gibi, yapamayacağın bir işe yapacakmış gibi, yanında çalıştıramayacağın bir kişiye çalıştıracakmış gibi yakın ilgi gösterme. Bu, karşı tarafa boş yere umut vermek olur ki, doğru bir hareket değildir.
"Altın eli bıçak kesmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Zengin kişi para ile pek çok meselesini halleder, paranın gücü sebebiyle ona zarar vermek zorlaşır. 2. Hünerli, işinin ehli kimseyi hayat zorlukları kolay kolay etkileyemez. Bir an zorluklar onu sarssa bile, o yılmadan çalışır; işlerini yoluna kor ve hayatını sürdürür.
"Altı olur, yedi olur, hep Allah`ın dediği olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanoğlu ne tür hesaplar ve plânlar yaparsa yapsın, ne tür ihtimalleri göz önüne alırsa alsın, sonuçta Allah ne dilemişse o olur. Bunun için ?takdir, tedbiri bozar? demişlerdir.
"Aman diyene kılıç kalkmaz (Eğilen baş kesilmez)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Yiğitliğinize, mertliğinize güvenerek teslim olan kişi size sığınıyor; canının da sizin tarafınızdan korunmasını istiyor demektir. Böyle bir durumda ona kötülük yapmak ya da onu öldürmek doğru değildir. Aksi bir tavır insanlık dışı bir hareket olur, meğer ki sığınan kişi düşman bile olsa.
"Ana evlâdını atmış, yar başında tutmuş." atasözünün anlamı, açıklaması :
Biliriz ki, çocuğu en fazla seven, ona en fazla emeği geçen, onu en fazla koruyan, onunla en fazla bütünleşen genellikle annedir. Bu sebeple ona ne kadar kızarsa kızsın, ondan ne kadar nefret ederse etsin, bu durumunu devamlı sürdürmesi düşünülemez. Çocuğun tehlikeye düştüğü bir anda, annelik içgüdüleri harekete geçer ve onu korumaya çalışır.
"Araba devrilince (teker kırılınca) yol gösteren çok olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanlar her nedense her şey olup bittikten, işler bozulduktan, ortaya kötü bir sonuç çıktıktan sonra ?niçin böyle yaptın, şöyle yapsaydın, bu yolu tutmalıydın? gibi sözler söylemeyi alışkanlık edinmişlerdir. Önemli olan yapma biçimindeki yanlışlığı, tutulan yoldaki tehlikeyi önceden görmek ve uyarıda bulunmaktır.
"Araba ile tavşan avlanmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hemen her iş ayrı bir araç, yol ve yöntemi gerekli kılar. Başarıya ulaşılmak isteniyorsa o iş için uygun olanlar seçilmelidir. Eğer bunun dışına çıkılırsa başarıdan söz edilemez.
"Arabanın ön tekeri nereden geçerse arka tekeri de oradan geçer." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Büyükler nasıl bir davranış veya yaşayış yolu tutmuşlarsa çocuklar da onları taklit eder, onların izinden gider. 2. Yönetenlerin tavır biçimi, zamanla yönetilenlere geçer.
"Ar dünyası değil kâr dünyası." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Yaptığı iş eğer namusuna dokunmuyor, onurunu zedelemiyorsa geçim için şu ya da bu işi yapmalı insan; utanıp sıkılmadan para kazanmalıdır. 2. Kimi insanlar vardır ki, namus ve onur denen değerleri bir tarafa fırlatmış, çıkar için her türlü işi yapmaktadırlar.
"Arı, kızdıranı sokar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hiçbir insan durup dururken çoklukla birinin canını yakmaz. Kişi ancak kendisini kızdırıp bunaltana, sataşıp ilişene, kötülük yapana karşı ister istemez eyleme geçer; saldırır ve zarar verir.
"Arık öküze bıçak çalınmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Güçsüz, zayıf, kendisini zor ayakta tutan kimselerden yararlanmaya çalışmak, onlara eziyet edip çile çektirmek doğru değildir; bu yiğitliğin ve insanlığın şaşına yakışmaz.
"Arpa eken buğday biçmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Kötü bir davranışta bulunan insan iyilik göremez. 2. Yapmaya çalıştığı işin üzerinde lâyıkıyla durmayan ondan iyi sonuç alamaz.
Arsızın yüzüne tükürmüşler, ?yağmur yağıyor? demiş.
Arsız insan kişiliğini, saygınlığını, utanma duygusunu yitirmiş insandır. Dolayısıyla o ne kadar ağır hareket görse, söz işitse yine de aldırış etmez; pişkinliğe vurup iyi bile karşılar.
"Aslını inkâr eden (saklayan) haramzadedir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir insan çarpık bir ailenin üyesi olabilir; yoksul, eğitim görmemiş kaba bir aileden gelebilir. Bu durumunu birilerinden saklamak ve onlara karşı bir utanç kaynağı olarak görmek son derece yanlıştır. Çünkü insan, böyle bir aileden gelmekle değersiz olamaz. Kendisini değerli ya da değersiz kılmak kendi elindedir. Böyle bir tavrı da ancak zayıf karakterli insanlar gösterebilir ya da bu tavır ancak piçlere yaraşır.
"Âşığa Bağdat sorulmaz (ırak değildir)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kim ki bir şeyi elde etmek ister, ona taşkın bir kavuşma isteğiyle yanıp tutuşur, o kimseye zor şartlar ağır gelmez; o, her türlü çabayı gösterir; her türlü fedakârlığa katlanır.
"Âşık âlemi kör, dört yanını duvar sanır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Aşk duygusuyla dolup taşan kişi, bu derin sevginin etkisiyle ne yaptığını bilemez; hoşa gitmeyecek davranışlarda bulunur, sanki bilincini kaybetmiş gibidir; yapıp ettiklerini kimse bilmez, görmez ve söylediklerini kimse işitmez sanır.
"Aşını, eşini, işini bil." atasözünün anlamı, açıklaması :
Doğru, düzgün, sağlıklı, mutlu ve verimli bir hayat mı yaşamak istiyorsun? O hâlde yiyeceğine dikkat et, temiz ve helâl ye. Eşini ve arkadaşını iyi seç, kötülerden uzak dur. Bir iş edin, edindiğin işe sahip çık, onu lâyıkıyla yap.
"Aş taşınca kepçeye paha olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi değersiz görülen, bir kenara atılmış bulunan araçlar bir zaman gelir gerekli olurlar; bir zararı önlemeye yararlar. İşte o zaman değerleri birden bire artar, kıymet biçilemez olurlar.
"At, adımına göre değil, adamına göre yürür." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir atın yürümesi ya da koşması, doğrudan sırtındaki binicisinin yönetimine bağlıdır; binici ne isterse onu yapar; koşar, durur ya da yavaş gider. Bir işin akışı da böyledir. İşin sonucu, verimli yahut verimsiz oluşu, o işi yapanın bilgi, beceri çaba ve tutumuna bağlıdır.
"Ata eyer gerek, eyere er gerek." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çıplak ata binmek oldukça zordur. Ata binmeyi kolaylaştıran eyerdir. Ancak bu yeterli değildir. Atın üzerinde oturacak kimse eyerin hakkını vermeli ve başarılı olmalıdır. Bunu da ancak yiğit olan yapar. Bir iş için de durum bundan farklı değildir. Yapılan işten verim alınmak isteniyorsa, önce işte kullanılacak araçlar sağlanmalı; sonra da iş ve araçlar işini iyi bilen, bunları kullanabilecek birine teslim edilmelidir.
"Atanın (babanın) sanatı oğula mirastır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çocuklar küçük yaşlarda öncelikle babalarının yaptıkları işlerle ilgilenirler. Babanın oğulla yakın ilişkisi, çocuğun giderek babasının yaptığı işi öğrenmesine yol açar. Baba da bunun için özel bir çaba sarf etmişse, çocukta, bu işi öğrenme yolu kalıcı olur. Büyüyünce kendisi de bu sanatla uğraşır, geçimini bu yolla sağlamaya çalışır.
"Atasını tanımayan Allah`ını tanımaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Ana-babaya değer vermek, onlara saygı-sevgi göstermek, onlara dar günlerinde yardımcı olmak, onlara ?öf? bile dememek Yüce Allah`ın buyruklarındandır. Bu buyruklara itaat etmeyen, ana-babaya gerekli ilgiyi göstermeyen, onlara karşı gelen bir kimse Allah`a da karşı geliyor demektir.
"At binicisini tanır (bilir)." atasözünün anlamı, açıklaması :
Emir altında çalışan kişi, kendisini yönetenin işten anlayıp anlamadığını, ne isteyip istemediğini, hangi olay karşısında nasıl tavır takındığını bilir; işini de ona göre yapar ve yürütür.
"Ateşle barut bir yerde durmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir arada bulunmaları çok tehlikeli görülen şeyler birbirinden uzak bir yerde tutulmalıdırlar.
"Atın bahtsızı arabaya düşer." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi değerli, yetenekli ama talihsiz kimseler, kişiliklerine uymayan kötü ve bayağı işlerde çalıştırılır; görevlere itilir.
"Atın ürkeği, yiğidin korkağı." atasözünün anlamı, açıklaması :
1. Yiğit de, at da doğacak bir tehlikeye karşı hep tetikte bulunmalı; uyanık davranıp duyarlı olmalıdır. 2. Atın da, yiğidin de korkağından kaçınmalı; onlardan hayır gelmez.
"Atlar nallanırken kurbağa ayağını uzatmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Meydanda olan şu ki, insana değer, nitelik ve kişiliğine göre davranılır; iş verilir. Bu bakımdan kişi başkalarını ilgilendiren konularda ortaya atılmamalıdır. Ayrıca, değersiz bir kimse de kıymetli ve nitelikli kişilere gösterilen ilgiyi ne beklemeli, ne de ummalıdır.
"Atlasa kıl yapışmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Dürüst, temiz, kötülükten uzak, işinde başarılı kimseler hakkında söylenen karalayıcı sözler, yapılan iftiralar havada kalır; boşuna söylenmiş olur, onlara bu sözlerin mazarratı bulaşmaz.
"At ölür, itlere bayram olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
Kimi yararlı, kıymetli, şahsiyet sahibi kimselerin ölmesi; bulunduğu görevden ayrılması ya da alınması kimi çıkarcı, kıskanç ve aşağılık kimselerin işine gelir; onların sevinmesine yol açar.
"Ava gelmez kuş olmaz, başa gelmez iş olmaz." atasözünün anlamı, açıklaması :
Uçsuz bucaksız gökyüzünde uçan, istediği yere ulaşabilen kuşlar bile avlanmak tehlikesinden kurtulamazlar. Hele usta avcılar da varsa tehlike daha da artar. İnsanlar da benzer biçimde tehlikelerden uzak değillerdir. Hiç ummadıkları çeşitli felâketlerle karşılaşabilir, dert ve sıkıntılara düşebilirler. İnsan kendini ne kadar güvenlik alanına çekmeye çalışırsa çalışsın dert, sıkıntı, tehlike, kaza ve türlü işlerden yakasını kurtaramaz.
"Ava giden avlanır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir çıkar sağlamak için birilerine tuzak kuran, onları aldatan, onlara zarar vermeye çalışan kimse, yapmaya çalıştığı kötülüğe kendisi düşer; zarara uğrar.
"Av avlayanın, kemer bağlayanın." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir uğraş vererek bir şeyi ele geçiren kimse, onu hak eder; o, onundur. Doğrusu ve yakışık alanı da budur. Aksini düşünmek yanlıştır. Bunun yanında, bir şey, onu kullanmasını becerip faydalanmasını bilenindir.
"Ayağını sıcak tut, başını serin; gönlünü ferah tut, düşünme derin." atasözünün anlamı, açıklaması :
Sağlıklı olmak, türlü hastalıklardan korunmak için ayağı sıcak, başı da serin tutmak oldukça faydalıdır. Beden sağlığımızı düşündüğümüz gibi ruh sağlığımızı da düşünmek zorundayız. Bunun için de her sorunu dert etmemeli, olur olmaz şeylere üzülmemeliyiz; sabırlı ve geniş gönüllü olmalı, rahat hareket etmeliyiz.
"Ayağı yürüten baştır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bedensel hareketlerimizin tümü beynin bulunduğu kafaya bağlıdır, kafaya göre bir yön tutar ve gelişir. Bunun gibi bir işçinin verimli iş yapmasını, bir toplumun dirlik düzenlik içinde yol tutmasını da başta bulunan yöneticiler sağlar.
"Ayı görmeden bayram etme." atasözünün anlamı, açıklaması :
Müslümanlar Ramazan orucuna gökte hilâli (ay`ı) görünce başlarlar; oruç bitince, yani bir ay sonra yine gökte hilâli görünce bayram ederler. Ayı görme işi de son derece dikkat isteyen bir iştir. İnsanlar ayı görmeden nasıl bayram yapamıyorlarsa, sen de bir iş gerçekleşmeden ona oldu gözü ile bakıp de sevinme; dikkatli ol, ola ki bir sebep yüzünden iş gerçekleşmeyebilir, üzülebilirsin.
"Ayıpsız yâr (dost) arayan, yârsız (dostsuz) kalır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Hemen her şeyin, her insanın bir kusuru, bir eksiği vardır. Hatasız kul olmaz. Dolayısıyla insanın mükemmel bir dost, arkadaş ve sevgili aramaya çalışması boşunadır. Böyle bir dost bulamayacağı gibi, dostsuz kalması da mümkündür. Bu bakımdan insan bir şey elde etmek, bir dost bulmak istiyorsa onları kusurları ile kabul etmeye hazır olmalıdır.
"Ay ışığında ceviz silkilmez." atasözünün anlamı, açıklaması :
Bir işten iyi, verimli bir sonuç alınmak isteniyorsa, o işin şartları da, araçları da yeterli ve uygun olmalıdır. Aksi takdirde kötü bir sonuçla karşı karşıya kalması mukadder olur.
"Aza demişler: ?Nereye??, ?Çoğun yanına? demiş." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çok, her zaman azdan daha baskın çıkar. Bu bakımdan genellikle her şeyin azı, çoğa boyun eğer; yahut az, çoğa uyar. Büyük sermaye, küçük sermayeye fırsat vermez; onu idare eder. Bir toplumda çoğun oyu, azın oyunu geçersiz kılar; dolayısıyla az oy sahipleri, çok oy sahiplerine uymak zorunda kalırlar.
"Az söyle, çok dinle." atasözünün anlamı, açıklaması :
Dinlemek, öğrenmenin güzel bir yoludur. Kulak vererek dinleyen insan pek çok şey öğrenebilir. Oysa çok konuşan insanda yanılma payı (özellikle bilmediği konularda) çok olur, hata yapma ihtimalî de artar. Ayrıca kişi yanlış ve çok konuşmalarıyla çevresindekileri rahatsız da edebilir.
"Az tamah çok ziyan getirir." atasözünün anlamı, açıklaması :
Elindekiyle yetinmeyen, daha fazlasını isteyen, isteklerine kavuşmak için çeşitli yollara başvuran insan, bu tutumundan ötürü zarara uğrar. Çünkü aç gözlülüğün sebebiyle ihtiyatsız davranmış ve tehlikenin içine düşmüştür. Bu gibi kişiler kimi zaman ellerindekileri de kaybederler.
"Abdalın dostluğu köy görünceye kadar." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çıkarı için yakınlık gösterip dostluk kuran kimse, beklediği yararı elde ettikten, işini yürütecek başka yollar bulduktan sonra sizinle olan ilişkisini keser.
"Adama dayanma ölür, duvara (ağaca) dayanma yıkılır (kurur)." atasözünün anlamı, açıklaması :
İnsanlar hayatları boyunca birbirlerine destek verirler, yardımcı olurlar. Ne ki her destek ve yardım sürekli olmaz. O hâlde insan, yapacağı işlerde başkalarının yardımına ve desteğine değil, öncelikle kendi gücüne, bilgi ve becerisine dayanmalı ve güvenmelidir.
"At at oluncaya kadar sahibi mat olur." atasözünün anlamı, açıklaması :
Her insanın iyi yetişmesi büyük emek ve zaman ister. Onu yetiştirenler bu
süre içinde hayli yorulur, yıpranırlar
"Abdalın karnı doyunca gözü pabucundadır." atasözünün anlamı, açıklaması :
Çıkarcı kişinin dostluğu işi bitinceye kadardır. Amacına ulaştıktan sonra hemen uzaklaşmak ister.
YAZILAN YORUMLAR
Bu içerik hakkında henüz yorum yazılmamış.İlk yorumu üstteki formu kullanarak yazabilirsiniz.
